เช็กอีเมลและรหัสผ่านรั่วหรือไม่ และสิ่งที่ต้องทำทันทีเมื่อพบว่ารั่ว
ข่าวข้อมูลรั่วไหลมีให้เห็นแทบทุกเดือน ทั้งจากร้านค้าออนไลน์ แอปบริการ และระบบขององค์กร คำถามที่ตามมาคือ "ข้อมูลของเราอยู่ในนั้นด้วยหรือเปล่า" และ "ถ้าอยู่ ต้องทำอะไรก่อน"
บทความนี้จะพาตรวจอีเมลและรหัสผ่านของคุณด้วยเครื่องมือที่เชื่อถือได้ อธิบายว่าผลตรวจหมายถึงอะไร และให้ลำดับขั้นตอนรับมือที่ทำได้ทันทีภายในหนึ่งชั่วโมง เพื่อปิดช่องโหว่ก่อนคนร้ายจะทันใช้ข้อมูล
ข้อมูลรั่วไหลเกิดขึ้นได้อย่างไร
ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากเครื่องของคุณ แต่เกิดจากระบบของบริการที่คุณสมัครไว้ถูกเจาะ แล้วข้อมูลผู้ใช้ถูกนำไปขายหรือเผยแพร่ ข้อมูลที่หลุดอาจมีแค่อีเมล หรือมีทั้งชื่อ เบอร์โทร ที่อยู่ และรหัสผ่านที่ถูกเข้ารหัสไว้ระดับต่างๆ
อีกเส้นทางหนึ่งคือมัลแวร์ขโมยข้อมูล (Infostealer) ที่ติดมากับโปรแกรมเถื่อนหรือไฟล์แนบ มันจะดูดรหัสผ่านที่บันทึกไว้ในเบราว์เซอร์และคุกกี้การล็อกอินออกไป ทำให้คนร้ายเข้าบัญชีได้แม้คุณไม่เคยกรอกรหัสในเว็บปลอม
ทำไมรหัสที่รั่วจากเว็บหนึ่งถึงอันตรายกับทุกบัญชี
คนร้ายจะนำคู่อีเมลกับรหัสผ่านที่รั่วไปลองล็อกอินเว็บอื่นแบบอัตโนมัติเป็นจำนวนมาก เทคนิคนี้เรียกว่า Credential Stuffing ถ้าคุณใช้รหัสเดียวกันกับอีเมลหลัก บัญชีธนาคาร หรือโซเชียล ทุกบัญชีก็ตกอยู่ในความเสี่ยงพร้อมกัน
วิธีตรวจว่าอีเมลรั่วหรือไม่
ใช้เครื่องมือที่มีชื่อเสียงและเป็นที่ยอมรับเท่านั้น และไม่กรอกรหัสผ่านลงในเว็บตรวจใดๆ ที่ไม่ใช่ระบบของบัญชีคุณเอง
- Have I Been Pwned บริการตรวจอีเมลที่ใช้กันแพร่หลาย กรอกอีเมลแล้วจะเห็นรายชื่อเหตุข้อมูลรั่วที่อีเมลนั้นเคยอยู่ พร้อมชนิดข้อมูลที่หลุด และสมัครรับการแจ้งเตือนเมื่อมีเหตุใหม่ได้
- Google Password Manager และ Password Checkup ถ้าบันทึกรหัสไว้ใน Chrome หรือบัญชี Google ระบบจะตรวจว่ารหัสใดรั่ว ซ้ำ หรืออ่อนแอ
- แอป Passwords บน iPhone และ Mac มีหมวดคำแนะนำด้านความปลอดภัย แจ้งเตือนรหัสที่ปรากฏในข้อมูลรั่ว
- โปรแกรมจัดการรหัสผ่าน หลายตัวมีรายงานความปลอดภัยที่ตรวจรหัสรั่วโดยไม่ส่งรหัสจริงออกไป
- Microsoft Edge และ Firefox มีระบบตรวจรหัสผ่านที่บันทึกไว้ ตรวจชื่อเมนูล่าสุดในการตั้งค่าเบราว์เซอร์
อ่านผลตรวจอย่างไร
ถ้าอีเมลปรากฏในเหตุข้อมูลรั่ว ไม่ได้แปลว่าบัญชีถูกเจาะแล้ว แต่แปลว่าข้อมูลบางอย่างของคุณอยู่ในมือคนอื่น ให้ดูว่าข้อมูลที่หลุดมีรหัสผ่านด้วยหรือไม่ และเหตุเกิดเมื่อไหร่ ถ้ารหัสที่หลุดยังเป็นรหัสที่คุณใช้อยู่ ต้องเปลี่ยนทันที ถ้าไม่พบอีเมลในรายการ ก็ไม่ได้รับประกันว่าปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะไม่ใช่ทุกเหตุจะถูกเปิดเผย
9 สิ่งที่ต้องทำทันทีเมื่อพบว่ารั่ว
ทำตามลำดับนี้ เริ่มจากบัญชีที่สำคัญที่สุดก่อน คืออีเมลหลัก เพราะอีเมลเป็นประตูกู้รหัสผ่านของบัญชีอื่นทั้งหมด
- เปลี่ยนรหัสผ่านบัญชีที่รั่ว ใช้รหัสยาวที่ไม่ซ้ำกับที่ใด แนะนำให้สร้างด้วยโปรแกรมจัดการรหัสผ่าน
- เปลี่ยนรหัสทุกบัญชีที่เคยใช้รหัสเดียวกัน นี่คือขั้นตอนที่คนมักข้าม แต่สำคัญที่สุด
- เปิดการยืนยันสองขั้นตอนหรือ Passkey ให้อีเมล ธนาคาร โซเชียล และร้านค้าที่ผูกบัตร
- ออกจากระบบทุกอุปกรณ์ ในหน้าความปลอดภัยของบัญชี เพื่อตัดเซสชันที่คนร้ายอาจล็อกอินค้างไว้
- ตรวจการตั้งค่าที่คนร้ายชอบแอบเปลี่ยน เช่น อีเมลและเบอร์กู้คืน กฎส่งต่ออีเมลอัตโนมัติ และแอปที่ได้รับสิทธิ์เข้าถึงบัญชี
- ตรวจประวัติการเข้าสู่ระบบ หาการล็อกอินจากอุปกรณ์หรือประเทศที่ไม่คุ้นเคย
- ตรวจรายการเงินในบัญชีธนาคารและบัตร ถ้าพบรายการผิดปกติ โทรหาธนาคารทันทีเพื่ออายัด
- สแกนมัลแวร์ในเครื่อง โดยเฉพาะถ้ารหัสที่ไม่เคยรั่วจากเว็บใดก็ถูกนำไปใช้ อาจเป็นเพราะมีโปรแกรมขโมยข้อมูลอยู่ในเครื่อง
- เตือนคนรอบตัว ถ้าบัญชีโซเชียลหรือ LINE ถูกยึด คนร้ายมักทักเพื่อนเพื่อยืมเงิน
ถ้าข้อมูลที่หลุดเป็นเบอร์โทร ที่อยู่ หรือเลขบัตร
ข้อมูลเหล่านี้เปลี่ยนยากกว่ารหัสผ่าน สิ่งที่ทำได้คือเพิ่มความระวังต่อการถูกหลอก เพราะคนร้ายจะใช้ข้อมูลจริงของคุณทำให้เรื่องโกหกฟังน่าเชื่อขึ้น
- สงสัยไว้ก่อนกับสายหรือข้อความที่รู้ชื่อ ที่อยู่ หรือยอดสั่งซื้อของคุณ แล้วเร่งให้กดลิงก์หรือโอนเงิน
- ติดต่อกลับหน่วยงานผ่านเบอร์จากเว็บไซต์ทางการหรือหลังบัตรเท่านั้น
- ถ้าเลขบัตรเครดิตหลุด แจ้งธนาคารเพื่ออายัดและออกบัตรใหม่
- ถ้าถูกนำข้อมูลไปใช้กระทำผิด แจ้งความออนไลน์ที่ thaipoliceonline.go.th หรือโทรสายด่วน 1441 เพื่อขอคำแนะนำ
ถ้าบัญชีถูกยึดไปแล้ว เข้าไม่ได้
ถ้าเปลี่ยนรหัสไม่ทันและคนร้ายเปลี่ยนรหัสหรืออีเมลกู้คืนไปแล้ว ให้ใช้หน้ากู้คืนบัญชีอย่างเป็นทางการของบริการนั้นทันที ตอบคำถามให้ละเอียดที่สุด เช่น รหัสผ่านเก่าที่จำได้ อุปกรณ์ที่เคยใช้ และวันที่สร้างบัญชี ระหว่างรอ ให้แจ้งเพื่อนและลูกค้าทางช่องทางอื่นว่าบัญชีถูกยึด อย่าเชื่อข้อความขอเงินจากบัญชีนั้น และอย่าจ่ายเงินให้คนที่อ้างว่าช่วยกู้บัญชีได้ เพราะมักเป็นมิจฉาชีพอีกทอดหนึ่ง
ป้องกันระยะยาว ให้ข้อมูลรั่วครั้งหน้าไม่กระทบเรา
- ใช้รหัสผ่านไม่ซ้ำกันทุกบัญชี และให้โปรแกรมจัดการรหัสผ่านช่วยจำ
- เปลี่ยนไปใช้ Passkey กับบริการที่รองรับ เพราะไม่มีรหัสให้รั่ว
- ใช้อีเมลแยกสำหรับสมัครโปรโมชันหรือเว็บที่ไม่สำคัญ หรือใช้ฟีเจอร์อีเมลแฝง (Email Alias) ถ้าบริการของคุณมี
- ลบบัญชีเก่าที่ไม่ได้ใช้แล้ว ยิ่งมีบัญชีน้อย จุดรั่วก็ยิ่งน้อย
- ให้ข้อมูลส่วนตัวเท่าที่จำเป็นตอนสมัครบริการ
- สมัครรับการแจ้งเตือนข้อมูลรั่วสำหรับอีเมลหลัก เพื่อรู้ตัวเร็ว
คำถามที่พบบ่อย
กรอกอีเมลในเว็บตรวจข้อมูลรั่ว ปลอดภัยไหม
การกรอกอีเมลในบริการที่มีชื่อเสียงถือว่าความเสี่ยงต่ำ แต่ไม่ควรกรอกรหัสผ่านลงในเว็บตรวจใดๆ ให้ใช้ระบบตรวจในเบราว์เซอร์หรือโปรแกรมจัดการรหัสผ่านแทน
เปลี่ยนรหัสแล้ว ต้องลบบัญชีที่รั่วไหม
ถ้ายังใช้งานอยู่ไม่จำเป็นต้องลบ แต่ถ้าเป็นบัญชีเก่าที่ไม่ได้ใช้แล้ว การลบช่วยลดข้อมูลของคุณที่ค้างอยู่ในระบบอื่น
ได้รับอีเมลขู่ว่ามีรหัสผ่านของเราและวิดีโอส่วนตัว ต้องทำอย่างไร
มักเป็นการขู่กรรโชกโดยใช้รหัสเก่าที่รั่ว อย่าโอนเงินหรือตอบกลับ ให้เปลี่ยนรหัสนั้นทุกที่ที่ใช้ เปิดการยืนยันสองขั้นตอน แล้วลบอีเมลทิ้ง
ควรเปลี่ยนรหัสผ่านทุกเดือนไหม
ไม่จำเป็นถ้ารหัสแข็งแรงและไม่ซ้ำ ให้เปลี่ยนทันทีเมื่อมีเหตุรั่วหรือมีสัญญาณผิดปกติ
